Korkutan Salgın Corona!

Korkutan Salgın Corona!

Son zamanlarda çinde ortaya çıkan ve bu salgın viral hastalık aslında pekte yeni ve bizlere yabancı değil.Corona virus dünya çapında 200’den fazla türü bulunan, çeşitli hayvanları ve ayrıca insanları da etkileyen çok geniş bir virus ailesi.

Corona Virus

Corona virusten etkilenen türler arasında insanlar, inekler, domuzlar, tavuklar, yılanlar, kediler, köpekler, bazı deniz canlıları, fareler, yarasalar,develer ve daha bir çok memeli ve kuş türleri bulunuyor.

Virus her hayvan türünde farklı yollarla bulaşıyor, farklı semptomlara ve farklı hastalıklara sebep oluyor. Tavuklarda bulunan corona virus etkiledikleri konakların solunum yollarına yerleşerek solunum sistemi problemlerine sebebiyet veriyorken, kedilerde bulunan FeCV ( feline enterik korona virus ) instestinal sisteme yerleşiyor ve bağırsaklarda ishal gibi problemlere yol açıyor.

Bir başka coronavirus ve etkilediği hayvan ise sığırlar. Sığırlarda corona virus özellikle genç buzağılarda şiddetli ishalle seyreden gastroenterite sebep olmaktadır.

Köpeklerde ise gastrointestinal form ve solunum formu olarak iki şekilde görülür.

Bazı suşlar hariç çoğu corona virus kendi türüne spesifik.Örneğin kedilerde bulunan FeCV bir tavuğa bulaşıp solunum sistemi problemlerine yol açmıyor.Corona virus dünya genelinde bir çok hayvanda sıklıkla görülmesine rağmen nadiren evrimleşip insanları etkiler.

Corona türleri arasında insanları etkileyen bilinen 7 suş bulunmakta :

Human coronavirus 229E (HCoV-229E)
Human coronavirus OC43 (HCoV-OC43)
SARS-CoV(2002 Asya )
Human coronavirus NL63 (HCoV-NL63, New Haven coronavirus)
Human coronavirus HKU1
Middle East respiratory syndrome coronavirus (MERS-CoV)(2012 Suudi arabistan)

Wuhan coronavirus (2019-nCoV) ( Çinde ortaya çıkan son coronavirus türü )

Yapılan bir çalışmaya göre her insan hayatında en az bir kere coronavirus enfeksiyonu geçirmiştir.Genellikle hafif şiddette soğuk algınlığı şeklinde kendini gösteren bu virus farklı suşları ile geçmişte 2 büyük önemli salgına neden olmuştur.

İnsanlarda corona virus enfeksiyonları genellikle hapşırık, öksürük gibi basit soğuk algınlığı benzeri semptomlar göstererek kendiliğinden kısa sürede geçmektedir.Amerikada kış döneminde özellikle çocuklarda herkesin geçirebileceği basit bir viral enfeksiyonken bu virusun hayvanlardan insanlara geçen bazı suşlarının önemli semptomları bulunur ve geçmişte bazı önemli salgınlara , ölümlere neden olmuştur.

SARS(severe acute respiratory syndrome )

2003 yılında asyada başlamış, 8000’den fazla insanı enfekte etmiş ve yaklaşık %10’unun ölümüne sebebiyet vermiştir.Kuru öksürük ve devamında şiddetli pnömoni ile seyreden bu hastalığa güney çindeki maskeli palmiye misk kedileri ve farelerin sebep olduğu tahmin edilmektedir.

Maskeli palmiye misk kedisi

2004’ten beri bu hastalığa rastlanmamıştır. İnsandan insana bulaşma öksürük ile dahi gerçekleşebilmekteydi.

MERS( Middle east respiratory syndrome)-CoV

Corona virusun bu suşu ise 2012 yılında suudi arabistandan köken almış ve bir çok orta doğu ülkesine yayılmıştır.Bu suş ise insanlara develerden ve onların etlerinin , sütlerinin tüketilmesinden geçmiştir.

Hayvanlardan insanlara doğrudan temas(dışkı, idrar, kan vb.) , vektör aracılığı ve gıda ( enfekte hayvanın etinin sütünün vb. ürünlerinin tüketilmesi) ile geçen bu hastalıklar , insandan insana temas ve damlacık yolu ile bulaşabilmektedir.SARS(Severe acute respiratory syndrome)CoV’a kıyasla daha zor bulaşmaktaydı.

Wuhan Coronavirus ( 2019-nCoV)

31 aralık 2019’da çinin Wuhan kentinde farkedilen bu hastalık tıpkı MERS ve SARS gibi Coronavirustan ileri gelen zoonotik bir hastalıktır.Şu ana kadar bildirilen vakalara sebep olan bu yeni corona virus türünün çindeki yabani hayvan ticaretinden ve tüketilmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Journal of Medical Virology’de yayımlanan bir çalışmada bilinen 200’e yakın corona türlerinin genomları çıkarılmış ve Wuhan coronası ile karşılaştırılmıştır. Çalışmaya göre birbirlerine en yakın genomik özelliklere sahip olan hayvan türü yılanlardır. Bu sebeple bu yeni salgın hastalığın ana kaynağının yılanlar olduğu düşünülmekte.Hangi yılan türleri olduğu konusunda ise hastalığın orijin aldığı bölgede bulunan ”Bungarus multicinctus ve Chinese cobra ( naja atra ) türleri üzerinde durulmaktadır.

Naja atra
Bungarus multicinctus

Diğer bir yandan da hastalığın Wuhandaki bir balık pazarında ortaya çıktığı da düşünülüyor.Bunun sebebi ise ilk ortaya çıkan vakaların çoğunun bu pazarda çalışmış veya pazara gitmiş olması.

Enfeksiyonun insanlara bulaşmasına sebep olmuş olabilecek diğer türler ise yarasalar, deniz canlıları, yılanlar, dağ sıçanları bulunmakta.

Çeşitli yaban hayvanlarını sıklıkla ve hatta bazı zamanlar çiğ olarak tüketen çinde bu tarz enfeksiyonların görülmesi çokta şaşırtıcı bir durum olmamakla beraber 2019 n-CoV Wuhan coronavirusun enfekte hayvanlara temasla ve etlerinin yenmesi ile yayıldığı düşünülmektedir.

Türkiyede yaşayan kedi köpek sahiplerinin akıllarındaki soru ise şu ;

Hastalığın diğer ülkelere oldukça hızlı bir şekilde yayılması ve bunun önüne geçilememesi tüm insanları endişelendiriyor. Aslında daha yakından bakıldığında şu anda Coronavirusun ölüm oranı geçmişte yaşanan SARS ve MERS salgınlarından çok daha düşük. 2002 yılında yaşanan SARS hastalarının yaklaşık %10’u, MERS hastalarının ise yaklaşık %37’si hayatını kaybetmişti. COVİD-19 Yani güncel coronaviruse yakalanan hastalarda ki ölüm oranı ise %2 civarlarında. Hastalığın bu kadar popüler olmasının ve korkulmasının en büyük nedeni ölüm oranı değil, bulaşma hızı ve önüne geçilememesi. Her yıl gripten ve nezleden ölen insan sayısı coronadan ölen insan sayısının çok daha üstünde olmasına rağmen onlar corona kadar konuşulmamakta.

Aşağıda görülen iki resim ise yıllık İnfluenza(Grip) hasta /ölüm sayılarını ve corona virus hasta/ölüm sayılarını gösteriyor ;

Diğer bir yandan bu virus genellikle yaşlı, kronik hastalığı bulunan, bağışıklığı ciddi düzeyde düşmüş insanlar için tehlikeli sayılabilecek durumda. Yani diğer tüm hastalıklar gibi hassas bireyler için ölümcül olabiliyor. Çoğu sağlıklı insan corona ile enfekte olduktan sonra soğuk algınlığı semptomları göstererek yada hiç semptom göstermeden hastalığı atlatıyor.

Yaş gruplarına göre ölüm oranları şu şekilde ;

80+ yaş: %14.8
70-79 yaş: %8
60-69 yaş: %3.6
50-59 yaş: %1.3
40-49 yaş: %0.4
30-39 yaş: %0.2
20-29 yaş: %0.2
10-19 yaş: %0.2
0-9 yaş: 0 ölüm

Sağlık bakanlığı Corona hakkında sıkça sorulan sorular için ; https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/bulasici-hastaliklar/2019-n-cov/liste/2019-ncov-sik-sorulan-sorular.html

Peki , kedimden veya köpeğimden bana corona bulaşırmı ?

Hayır, kedilerde bulunan corona FeCV ( Enterik korona virus ) veya FİPV ( Feline infectious peritonitis virus) olarak kedinizi etkiler. Köpeklerde bulunan corona ise yine köpeğinizin bağırsaklarını etkileyen bir hastalıktır. İnsanlarda Wuhan pnömonisine sebep olmazlar.

Vet.Hek.Mustafa YAYLAGÜL

Korkutan Salgın Corona! Konusuna Ait Etiketler

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


Yukarı Çık